de zin van biodiversiteit 
 
In de zaterdagbijlage van het NRC van 20 augustus 2005 staat een artikel dat gaat over biodiversiteit. In 'Het leven is verkwistend' van 18 juni 2005 probeer ik mijn verbazing over de diversiteit van het leven onder woorden te brengen. Het leven lijkt zo verkwistend rijk. Wie is er zo rijk dat hij zich dit kan permitteren? Wie is er zo genereus dat hij de mensenkinderen overlaadt met vormen, kleuren, geluiden, bewegingen, smaken, geuren, zoveel dat we het ons leven lang niet kunnen vatten? Het artikel in de NRC begint met de constatering dat onderzoek naar biodiversiteit 'in' is. Er wordt niet gerept over verwondering. Ook de vraag wie de gulle gever ervan is wordt niet gesteld. Wel klinkt de moderne vraagstelling waartoe de biodiversiteit dient. Onderzoekers proberen een functionele verklaring te geven voor de biodiversiteit die ze waarnemen. Het moet toch ergens toe dienen?  
Recent onderzoek heeft aangetoond dat een hoge biodiversiteit voordelen heeft. Dit voordeel wordt gepresenteerd in een modern begrippenkader: landbouwopbrengst per vierkante meter. De opbrengst aan biomassa is een economisch interessant gegeven. Hoe hoger de opbrengst per vierkante meter, hoe belangrijker de economische waarde. Statistisch verantwoord landbouwkundig onderzoek (LU Wageningen natuurlijk) toont aan dat bij afname van de biodiversiteit met een factor 8 de productie van een proefveld halveert. Er lijkt een derde macht afhankelijkheid te zijn tussen soortenrijkdom en opbrengst. Op zichzelf is dat een interessante waarneming in een landbouwtraditie waar monocultures de geaccepteerde bedrijfvorm is. Toch typeert het onderzoek een karakteristieke trek van de moderne samenleving: what's in for me? Voor Nederlanders kan een hoge biodiversiteit zelfs erg veel betekenen. Een dijk die begroeid is met veel kruidensoorten is veel minder gevoelig voor erosie dan een dijk die alleen grassoorten huisvest. Dat is wel handig om te weten in een land dat door duizenden kilometers dijk instand gehouden wordt. Het verschijnsel is op zich goed te verklaren. De vele soorten planten wortelen op verschillende diepten, waardoor een veel hechtiger bodemstructuur ontstaat. Theoretische studies geven verder aan dat de natuur minder kwetsbaar lijkt te zijn bij een hogere biodiversiteit. Een ecologische systeem lijkt stabieler te zijn wanneer het is samengesteld uit veel soorten.  
In 1992 hebben op een conventie in Rio de Janeiro de deelnemende landen afgesproken dat zij de biodiversiteit op hun grondgebied zullen beschermen. De aanleiding was de afname van de biodiversiteit in de vorige eeuw onder druk van menselijk handelen (androgene druk). De instandhouding van de soorten werd gezien als een morele plicht, want er zijn erg weinig gegevens voorhanden om vast te stellen hoeveel last we er nu van zouden hebben als de biodiversiteit afneemt. Kijk op kennislink om verder te lezen over biodiversiteit. 
Voorlopig lijkt dus de stelling: de mens heeft alleen moreel gezien last van verloren biodiversiteit. Het ethische argument doet denken aan sommige oud-testamentische wetten. Het verbod op het eten van onreine dieren heeft naast een religieuze duiding ongetwijfeld een hygienische functionaliteit. Zo hebben we zonder twijfel voordeel bij de instandhouding van de biodiversiteit, ook al weten of beseffen we zelf nog niet precies waar de voordelen uit bestaan. Een rivierdijk met een veelkleurig bloementapijt is een prachtig gezicht. Dat die dijk daardoor ook steviger is, is een ongezien voordeel. Nu dit voordeel bekend is, geeft het extra motivatie om mooie, bloeiende dijken te maken.  
Is het niet vaak zo dat het ethisch handelen éérst komt en dat nadelige effecten pas zichtbaar worden als het ethisch handelen vervangen wordt door exploitatie van egocentrische (groeps)doelstellingen. De Schepper van de biodiversiteit heeft geen handleiding voor het beheer van de aarde geschreven. Dat neemt niet weg dat Hij ruim voldoende van zichzelf heeft laten zien, zodat wij solide ethische uitgangspunten voor een goed beheer van de biodiversiteit kunnen formuleren. En Hij weet alles over ethiek en over de omvang en de functie van de ongekende biodiversiteit.  
 
21/08/2005