het leven is verkwistend 
 
Ik las op zondagmiddag in mijn net gekochte exemplaar van het boek 'Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp?' Ik had net weer kennis genomen van natuurlijke selectie theorieën en survival of the fittest ideeën en las iets over de al dan niet vermeende doelgerichtheid van de kosmos. In dit boek zijn schrijvers/wetenschappers aan het woord die het aandurven om hun verwondering uit te spreken over het geschapene. De mechanistische beschouwing van de evolutionisten wordt kritisch onderzocht en met name vragen over zingeving en doelgerichtheid van het geschapene spelen daarin de boventoon. In zulk een sfeer werd mijn aandacht afgeleid naar de muziek die op de achtergrond draaide: een symphonie van Charles Marie Widor. Opeens besefte ik de zinloosheid van de menselijke gewoonte om muziek te maken, of te beluisteren. Zinloos in het kader van survival-of-the-fittest theorieën. Kunst in het algemeen lijkt toch nauwelijks bij te dragen aan de door Richard Dawkins gepropageerde dwang van de genen om zich in zo groot mogelijke hoeveelheid te verspreiden en te handhaven. Sterker nog, kunstzinnige activiteiten leiden eerder af van de dagelijkse strijd om het bestaan. Het menselijk ras gaat wel erg verkwistend om met zijn bronnen. Mensen maken muziek, ze schrijven poezie, ze maken schilderijen, beeldhouwwerk, ze putten zich uit om hun voedsel op exquise wijze klaar te maken, ze liggen op het strand te luieren, ze gaan uit wandelen, ze spelen een potje voetbal, en waarom eigenlijk? Er zijn er zelfs die theorieën bedenken over hoe alles is ontstaan. Alsof hun genen daarop zitten te wachten. Wat een evolutionaire verkwisting zien we toch om ons heen. De evolutie heeft een denkend koolstofwezen opgeleverd dat zich met allerlei zaken bezighoudt die nergens toe lijken te leiden.  Je moet toch concluderen dat we er rare gewoonten op na houden voor wezens die zo gefocusseerd zouden moeten zijn op hun eigen reproductie. 
Als je wat dieper nadenkt over hoe het leven zich manifesteert, dan verbaas je je over de bijna verkwistende grondprincipes; over de bedwelmende hoeveelheid vormen, kleuren, smaken, geuren, geluiden. De mens is bepaald niet gestructureerd als een zwoegende voortplantingsmachine. Hij is geen robot met een beperkt programma. Hij doet dingen doelgericht en hij denkt zelfs na over zijn bestemming. Hij kan genieten van allerlei indrukken, zonder dat hij zich gedwongen voelt om zijn tijd beter - evolutionistisch functioneler - te besteden. Hoe past Bach in een evolutionistisch scenario? Of Rembrandt? Om maar een paar groten te noemen die hun leven hebben verkwanseld met het vermaken van anderen. Wat zoeken we toch in allerlei religies, alfa-wetenschappen, evolutie-biologie, filmvermaak? Is zulk tijdverdrijf niet verkwistend? Trouwens, die onnoemenlijke verscheidenheid aan natuurlijke vormen, die zo groot is dat legers wetenschappers nog niet uitgestudeerd zijn, waar is die voor nodig? Voor iedere in diens omgeving logische levensvorm lijkt wel een alternatief te bestaan. Het is alsof God tegen ons zegt: dacht je het al begrepen te hebben?; denk je dat het functioneel zo moet zijn?; kijk hier dan eens naar, zo kan het ook! Warmbloedig lijkt een logische levensvorm. Het is immers handig als je je energiecentrale zelf bij je hebt en een soort radiator die overtollige warmte afvoert. Waarom dan koudbloedig ernaast gezet? Denk je dat het huidige kleed van de wereld altijd heeft bestaan? Kijk dan eens naar de fossielen en beeld je in hoe de wereld er toen heeft uitgezien. Waarom is de biodiversiteit in onze wereld zo groot? Er bestaan bijna een miljoen! soorten insecten, waarvan maar liefst 1740 soorten vlooien, 125000 soorten vliegen en muggen, 150000 soorten bijen, wespen en mieren, 350000 soorten kevers. Er zijn 4600 soorten zoogdieren. Velen daarvan knabbelen aan 250000 verschillende soorten zaaddragende planten. En iedere fruitteler ondervindt concurrentie van een flink deel van de 9600 soorten vogels. Als de haring in de zee 'op' is, kunnen we dan niet overschakelen op één van de overige 23999 soorten vissen? Als je geen oesters lust, geen nood, er zijn 75000 soorten weekdieren, dus het moet al gek zijn als er niet één van je gading bij zit. Waarom allemaal zo uitbundig?  
Vandaag of morgen komt een knappe prof ons vertellen dat hij heeft uitgerekend dat voor de instandhouding van het leven op aarde, er precies zoveel levensvormen nodig zijn, juist in de verhouding zoals wij die kennen. Waarom? Omdat dit het onontkoombare resultaat is van miljarden jaren evolutie. Dan zet ik maar weer een CD van Bach op.  
 
18/06/2005