Psalmenoproer 
 
Laat ik voorop stellen dat ik geen groot liefhebber ben van Maarten 't Hart. Wat mij tegenstaat zijn z'n wijsheden over het christendom, dat is eigenlijk nog tot daar aan toe, maar liever gezegd over de verlosser Jezus Christus en God de Vader. Zijn wijsheden lijken teveel op slecht verwerkte indrukken opgedaan tijdens zijn tienerjaren. Ik vind het jammer dat Maarten niet kan abstraheren van alle menselijke kleinschaligheid en ook wel kleinzieligheid, waardoor hij het zicht kwijtraakt op wie God nu eigenlijk voor de mensen en voor hem wil zijn.  
 
 
 
Afgelopen week hoorde ik voor Radio 1 een interview met de schrijver naar aanleiding van zijn eerste historische roman: het Psalmenoproer. Wat is dat nu weer? Psalmenoproer en echt gebeurd in Maassluis? Maarten kan echt wel leuk vertellen met z'n biologenstemmetje. Een paar jaar na de invoering van de nieuwe psalmberijming van 1773 werd door de kerkleiding van de Hervormde kerk besloten om het tempo van psalmzingen drastisch op te schroeven. Heel veel mensen raakten hierdoor zo van de kook dat het tot heuse rellen heeft geleid en heel wat kerkenraden en kerkvoogdijen moesten het ontgelden. Er werden zelfs turfstoven naar de kansel gesmeten. De onrusten waren in Maassluis en Vlaardingen heel heftig en daar speelt, hoe kan het anders, Maarten's roman zich af. Zouden de burgers van Maasland zich ook zo hebben misdragen? En hebben mijn eigen voorouders verfoeilijke acties uitgevoerd? Ik ga het boek wel lezen, want het is een intrigerend onderwerp. En, zo probeerde Maarten, niet geheel verstoken van enig commercieel inzicht, de luisteraar wat op te warmen: "...ik heb veel historisch onderzoek moeten doen naar oude gebruiken, situaties en ... oude termen voor vrijen, homofilie, impotentie, overspel". Zo komt een studie biologie nog eens van pas! 
 
Terwijl ik me verbaas over het psalmenoproer, zegt Maarten iets opvallends. Het onderliggende motief voor deze uitbarsting is de grote onvrede onder de kleine luiden. De mensen zijn arm. Er is veel sterfte. Regelmatig heerst de pest onder het vee. De winters zijn streng. De Hollandse positie in visserij en handel gaat teloor. De maatschappelijke posities worden op regenteske wijze verdeeld en ingevuld. Wanneer deze bovenlaag de bevolking dan ook nog beroofd van het vertrouwde zingen van psalmen, slaat de vlam in de pan: de opstand der kleine luiden. Zoals Maarten het vertelt, klinkt het heel aannemelijk en hij heeft zich er serieus in verdiept. De kerk was natuurlijk op veel plaatsen volop geintegreerd in het maatschappelijk leven en de verhoudingen in de kerk en in de maatschappij waren meer elkaars evenbeeld dan nu het geval is. Toen ontlaadde maatschappelijke onvrede zich naar aanleiding van een kerkelijk lont in het kruidvat. De Franse bevolking ging een paar decennia later een forse stap verder. 
 
Zou zo'n psalmenoproer nu nog kunnen gebeuren? De volkskerk is niet meer. Maatschappelijke tegenstellingen ontladen zich niet meer in de kerk. Zoveel mensen komen daar toch niet meer. De overgebleven kerkmensen hebben hun eigen manier gevonden om met spanningen om te gaan. Als er te snel gezongen wordt, richten de protestanten een eigen genootschap op, onderhoudende versie 31.2 van de psalmzing richtlijn.  
 
Ik blijf natuurlijk nog wel even zitten met de vraag of de van der Kaaden een langzame dan wel snelle zinger was. 
 
Er is volgende maand ook een tentoonstelling over het oproer in het Maasluise gemeentemuseum. Download hier een historische schets over het Psalmenoproer, het is echt gebeurd! 
 
Flaptekst 
Maarten 't Hart brengt in Het psalmenoproer, zijn eerste historische roman, een fascinerende en grotendeels vergeten periode uit de vaderlandse geschiedenis tot leven. In de roman wordt het levensverhaal verteld van een kleine reder die in zijn leven één faux pas begaat, waardoor hij betrokken raakt bij het psalmenoproer, een opstand van ‘verpauperde luyden’ tegen ‘voorname meesters’. En passant wordt ook een scherp beeld geschetst van de neergang der beug- en haringvisserij, uitmondend in de historische audiëntie van Maassluise vissers bij Napoleon in oktober 1811.In 1773 werd er in de gereformeerde kerken in Nederland ter vervanging van de eeuwenlang gezongen psalmberijming van Petrus Datheen een nieuwe berijming ingevoerd. Er was verzet, maar niet grootschalig. Anders werd dat toen men ook de wijze waarop de psalmen gezongen werden, wilde reformeren.Overal in Nederland sloeg de vlam in de pan. Dominees werden met stoven bekogeld, kerkvoogden bedreigd. In Zeeland kwam het tot ernstige ongeregeldheden, maar de grootste psalmenoproeren deden zich voor in Vlaardingen en vooral in Maassluis. Uiteindelijk moest de baljuw van Delft er met een troepenmacht aan te pas komen om daar de orde te herstellen.