Zout en zuur 
 
Er is iets in de warrige berichtgeving over het gif in Ivoorkust dat de verwarring alleen maar groter maakt. Instanties en journalisten spreken over grote concentraties waterstofsulfide èn hoge hoeveelheden caustic soda. Iedereen praat elkaar daarin na natuurlijk. Maar niemand merkt op dat die combinatie niet kan bestaan. Nou dan moet ik het maar zeggen: dat kan niet! Ik was overigens in de bevoorrechte positie het spul te mogen ruiken. Chemici zijn wel gewend aan wat rare luchtjes nu en dan, maar dit spul stinkt onvoorstelbaar. Alle vieze luchtjes uit de schepping zitten erin: rottend koolblad, rioollucht, gier, geconcentreerde bloemkoolgeur, spruitjes, haarpermanent als je net van de kapper komt, aardgaslucht, moerasgas. Alles echter in uiterst geconcentreerde vorm. Zelfs als het niet giftig zou zijn, dan is het nog crimineel om dit te storten in weet ik welke verlaten streek. Zet een aftershave flesje met dit spul open op de tafel van de voorzitter van de Tweede Kamer en de algemene beschouwingen zullen heel kort worden. Maar het ruikt niet specifiek naar waterstofsulfide: rotte eieren geur. Nogmaals: dat kan ook niet, want dat laat de scheikunde niet toe.  
 
Ik geef een voorbeeld. Iedereen kent het keukenzout. De chemische naam is natriumchloride. De meesten kennen ook wel het flesje zoutzuur, dat heet waterstofchloride. Keukenzout is geen zoutzuur en kun je gewoon in je keukenkastje bewaren. Zoutzuur is agressief en moet je achter slot en grendel bewaren. Van keukenzout kun je echter wel zoutzuur maken en andersom. Hoe doe je dat? Je neemt keukenzout en dat doe je bij geconcentreerd zwavelzuur, en voila: de zoutzuurdampen komen je tegemoet. Niet doen, het is een link proefje. Of je neemt een flesje zoutzuur en een flesje natronloog (even sterk is het handigst), je mengt het bij elkaar en voila: je hebt een keukenzout oplossing. Ook niet doen: een pak zout in de winkel halen is veiliger. Zolang je al deze dingen niet doet blijft zout gewoon zout en zuur blijft zuur. Er zal spontaan heus niets gebeuren. 
 
Waterstofsulfide of H2S kun je vergelijken met zoutzuur (waterstofchloride). Waterstofsulfide is een zuur. Het komt normaal in dampvorm voor, dus je kunt het makkelijk inademen. Van waterstofsulfide kun je ook een zout maken. Hoe doe je dat? Je leidt de waterstofsulfide door caustic soda (natronloog) oplossing en het zuur verandert in een zout, in dit geval natriumsulfide (vergelijk met keukenzout: natriumchloride). Het proces van zoutzuur en keukenzout wordt precies herhaald, maar de chloor is nu vervangen door het zwavel (=sulfur). Het zout natriumsulfide zit nu in een oplossing waaruit het niet spontaan kan ontsnappen. Keukenzout dat in water is opgelost kan daar ook niet uit verdampen.  
 
Als die troep in Ivoorkust aggressieve caustic soda is (en dat zeggen alle media) dan kan er dus geen dodelijk waterstofsulfide vrijkomen. Waterstofsulfide is inderdaad een dodelijk gas. Niet in de hoeveelheden die ruiken naar rotte eieren, maar juist in de hoeveelheden die je niet meer ruikt. Een verraderlijk stofje dus, dat al heel wat doden heeft opgeleverd in de olie-industrie, want het komt van nature voor in zogenaamde zure ruwe olie. Caustic soda waarin het zout natriumsulfide is opgelost is wel een heel link goedje en je moet er vreselijk mee oppassen. Want als je zou proberen om de caustic te neutraliseren, door er bijvoorbeeld WC-eend (of gewoon zoutzuur) aan toe te voegen, dan wordt op een gegeven moment het zout natriumsulfide weer omgezet in het zuur waterstofsulfide en komen er onmiddellijk kwalijke en misschien wel dodelijke dampen vrij. Maar zolang je de caustic met daarin opgelost het sulfide-zout ongemoeid laat gebeurt er niks en ruikt het ook niet. 
 
Maar waarom stinkt die troep in Ivoorkust dan zo? Wat zo stinkt zijn in de caustic opgeloste zogenaamde mercaptanen. Dat zijn een soort alkoholen, maar dan gemaakt van zwavel in plaats van zuurstof. Ze meuren enorm en ze dampen makkelijk uit de caustic, want het zijn, net als alkoholen, geen zouten. Als je een scheut spiritus in een emmer water doet om ramen te lappen, dan ruikt het hele huis er naar, en bij mercaptanen werkt dat ook zo. Mercaptanen zijn minder dodelijk dan waterstofsulfide. Je krijgt enorme last van je ogen en je ademhaling en het is zeker giftig, want als je twee liter methylmercaptaan in gasvorm in 1000 liter lucht mengt (2 promille), sterft 50% van de proefratten binnen een uur. Bij mensen met een zwakke gezondheid kan het fatale effecten hebben.